"Калі мой раман забароняць у Беларусі, то ён стане вельмі папулярным"

Раман "Параноя" выйшаў ў расійскім выдавецтве АСТ. Ён характарызуе тое, што адбываецца ў нашай краіне.

Гэты мастацкі твор — любоўная гісторыя пісьменніка, які піша раман пра стасункі прафесара, "вінціка сістэмы", і яго любімага студэнта, які быў адлічаны і забраны ў войска з-за палітычнай актыўнасці.

"Галоўны герой, пісьменнік Анатоль Нявінскі, закахаўся ў дзяўчыну, якая з'яўляецца палюбоўніцай кіраўніка дзяржавы", — кажа Віктар Марціновіч.

З-за гэтага герой трапляе пад увагу спецслужбаў і іх таемныя спатканні адсочваюць. 

Віктар Марціновіч: "Далей мы бачым трагічнае развіццё гэтай гісторыі вачыма спецслужбаў, якія пачынаюць сачыць за той дзяўчынай і пісьменнікам. І думаюць, што з імі зрабіць. Там вельмі шмат класічнай музыкі, горада Мінска, шмат жаху, які з'яўляецца галоўным у гэтай гісторыі".

Вялікая частка рамана напісаная праз "праслушкі" спецслужбаў. Нешта падобнае многія бачылі ў фільме "Жыццё іншых" (Das Leben der Anderen), дзе Штазі, спецслужба ГДР, сачыла за драматургам, дзяўчына якога стала пазней палюбоўніцай міністра культуры і ўсё пачало развівацца трагічна. Там таксама большая частка фільма — гэта "праслушка".

Дзеянні адбываюцца ў вельмі пазнавальным свеце горада Мінска, у канкрэтных месцах, кавярнях. Дарэчы, якраз гэта выклікала незадавальненне расійскіх выдаўцоў. Яны хацелі выкінуць прывязку да Мінска, каб тое, што адбываецца, можна было ўявіць у любым горадзе. Бо Мінск і Беларусь не будуць так прадавацца, меркавалі выдаўцы. Але аўтар настаяў на тым, каб Мінск у рамане застаўся, бо гэта, на яго думку, — самае галоўнае.

Расійскія выдаўцы і чытачы цалкам не разумеюць раман, што даказвае: мы жывем у краіне параноі, кажа аўтар. А яны жывуць у іншым ад нас свеце.

Віктар Марціновіч: "А што такога? У нас усе машыны з танаваным шклом. А ў Беларусі калі машына з танаваным шклом, то там сядзіць як мінімум баец".

Пра кіраўніка дзяржавы мы ведаем, што ён жыве ў жоўтым доме на праспекце Незалежнасці. У доме, які ўсё баяцца і ў двары якога знаходзіцца "амерыканка". Ён прызначае прэзідэнтаў. Яго імя Мікалай Міхайлавіч Мураўёў. 

"Гэта іншы від дыктатара — не той, пра які прынята казаць. Чалавек, які цудоўна размаўляе па-французску, любіць музыку Моцарта. Гэта рафінаваны інтэлігент шызоіднага тыпу. Гэты вобраз можа быць папярэджаннем таго, што ў Беларусі прыйдзе да ўлады чалавек з сілавых структур", — кажа аўтар.

Літаратарка і перакладчыца Марыя Мартысевіч лічыць, што гэта вельмі якасная кніга, якая нешта нясе для чытача і лёгка чытаецца. Яна закранае праблемы беларускага грамадства. Таму кожны беларус зможа пазнаць сябе ў творы.

Марыя Мартысевіч: "Я думаю, кожны беларус можа пазнаць сябе ў кніжцы. Любы чалавек, які жыве ў Беларусі і спрабуе нешта рабіць. Я прачытала яе за два вечары. Хаця чытала з кампутара, што цяжэй, а па-другое — яна вялікая. Гэта такі тоўсты раман. Я чытала, каб пакрытыкаваць, але так захапілася, што крытыка адключылася".

Гэта — беларуская літаратура, напісаная па-руску, кажа Марыя Мартысевіч. Кніжку будуць успрымаць менавіта праз прызму Беларусі, але не як мастацкі раман — выдуманую гісторыю, чым яна і з'яўляецца.

Праз тыдзень кніга мусіць з'явіцца ў нашай краіне, цяпер яна свабодна прадаецца ў Расіі. Там яна каштуе ад 5,5 да 7 долараў.

Адной са стратэгій піяру выдавецтва з'яўляецца магчымасць забароны яе распаўсюду ў Беларусі, кажа аўтар. Таму калі кнігу забароняць тут, беларускаму чытачу будзе складана яе дастаць, але яна будзе проста мегапапулярная ў Расіі. Самым слушным ходам будзе варыянт, каб кніга спакойна прадавалася ў Беларусі, кажа Віктар Марціновіч.

Дарэчы, кампанія "Інфанавігатар" ужо прадае правы на экранізацыю рамана.

У беларускім перакладзе кавалачак раману, не звязаны з "праслушкай", будзе надрукаваны ў лістападаўскім нумары беларускага часопіса "Архэ".

А Еўрарадыё падае ўрывак з рамана, дзе апісваецца Мінск.

"Народа вокруг стало меньше, и я сразу сообразил, почему: строя глазки машинам, я прошел уставшее от собственных попыток вернуть социализм здание ГУМа и оказался в районе, куда не надо было, не надо было, конечно. Прямо передо мной пятой симфонией Бетховена грохотало Министерство госбезопасности – комплекс зданий, нарядной стороной обращенных к проспекту, и страшных сторонами, обращенными к боковым улочкам, на которые никогда не сворачивают автобусы с иностранными туристами. Сталинское барокко: портики, пилястры, барельефы с серпами и молотами, колонны коринфского ордера с дополнительными языками, плодородно свисающими вниз, знаменуя торжество соцреализма в камне. Заштрихованный на всех городских картах квартал, резиденция, – его резиденция, – возле которой постоянно дежурят люди в штатском, и не дай мне Бог здесь замедлить шаг или, тем более, достать камеру. Там, прямо по центру, между колонн, венчая идущие к ней ступени, располагается исполинская дверь, которая навсегда закрыта: никто не попадает сюда через центральный вход, никто.

Я спешно перешел на другую сторону улицы, заметив, что решенная в стиле чуть более тонком, чем сталинский ампир (сталинское рококо, что ли?) башенка, пристроенная к крыше правого крыла здания, озарена мягким светом изнутри. Легенды – наши легенды, легенды, рожденные ночной паранойей, исчезающими соседями, редкими рассказами оправданных врагов, побывавших на допросах, – эти легенды рассказывают, что когда-то башенку пристроил к зданию всемогущий председатель советского Комитета госбезопасности Цанава. Ее и называли так, в спокойные советские времена – «башенкой Цанавы». Ну а потом пришел он, объединил страну, свел в одно все силовые ведомства, сделав их единым Министерством госбезопасности, и с тех пор никто не сомневается, чья эта башенка. Конечно, там сидит он. И, поскольку он никогда не спит, в башенке сутки напролет горит свет. И я не знаю, что из этих двух наименований страшней – отвлеченное местоимение «он», или давно ставшая нарицательным фамилия «Муравьев», или вся обойма его регалий: глава государства, верховный главнокомандующий, Министр государственной безопасности Николай Михайлович Муравьев. И что слова «военный переворот», «узурпация», «аресты», - рядом с этим простым, все о себе сразу объясняющим «Муравьев»? Муравьев! Да. Муравьев. Министр, назначающий президентов.

Вообще-то МГБ не положено бояться. Коль скоро они зажигают свет в башенке, стало быть, горожане должны гулять вокруг (с детскими колясками?) и смотреть, и восхищаться его усердием, его заботой, но вот интересно, если шарахнуть по ней из гранатомета… Тут я услышал за своей спиной до такой степени характерные шаги, что спешно ускорился, – и мелькнула ласточкой паническая мысль о том, что теперь они могут прослушивать мысли, и свернул во дворик «сталинки», увенчанной старыми часами, и вышел на Маркса, и быстро пошел прочь из этого района. Шаги сзади были шагами простого прохожего, дурак!

Я честно прошел мимо казино, патриархально поклонился родному филфаку, дополненному еще не закрашенным граффити «I feel fuck» – неудачный каламбур, брезгующий грамматикой, каламбур на уровне провалившегося абитуриента из ПТУ, но уцепился, гад, и складывался сейчас в разные комбинации кубика рубика «Filled fuck», «Fill f.a.q», «Filmed fuck», стоп, стоп – хватит. Я шел по улице Карла Маркса, нет, конечно, – эта Маркса теперь названа так в честь бренда Маркс&Спенсер – так много теперь здесь было светящегося, яркого, гордящегося собой, лоснящегося капитализма, который, как оказалось, может спокойно сосуществовать с МГБ и даже выгодно дополнять его. Но это все тоже было неважно, – я был готов с удовольствием ходить по улице имени Маркса&Спенсера, но – существуя, чувствуя и осознавая себя существующим – существующим как живое существо, а не манекен в мире манекенов".

У калажы выкарыстаныя фота з сайтаў: lenta.ru і mdk-arbat.ru