Гісторыя транс-дзяўчыны з Беларусі, якая была вымушана тэрмінова ўцякаць з краіны

Ініцыятыва TG House пагутарыла з беларускай Кацяй — 27-гадовай транс-дзяўчынай, якая ў траўні 2026 года была вымушана тэрмінова пакінуць краіну, каб не апынуцца за кратамі праз стрымы ў падтрымку ЛГБТК+ людзей.

"Я адкрыта распавядала пра сваё жыццё як транс-жанчына"

— Каця, раскажы крыху пра сябе і пра тое, як пачынаўся твой пераход.

— Я родам з невялікага беларускага гарадка. Прыкладна ў 20 гадоў я выразна ўсвядоміла, што не ідэнтыфікую сябе як хлопца — я дзяўчына. На той момант у мяне не было ніякага разумення, як менавіта павінен адбывацца пераход, не было інфармацыі, я не мела зносін з транс-персонамі і не ўваходзіла ў супольнасць. Звярнулася ў мясцовую паліклініку, але там мне проста сказалі, што нічым дапамагчы не могуць — гэта быў 2023 год.

Атрымаць гармоны без рашэння афіцыйнай камісіі ў Беларусі было нерэальна, таму даводзілася набываць іх неафіцыйна. Спачатку, яшчэ без гармонаў, я проста нарошчвала пазногці і вейкі, рабіла макіяж. У 24 гады праз знаёмую дзяўчыну з TikTok даведалася, дзе можна набыць прэпараты, купіла іх і пачала тэрапію. Калю гармоны да сённяшняга дня. Дакументы пакуль не мяняла, аперацый таксама не рабіла.

Я актыўна вяла TikTok: здымала ролікі на розныя тэмы, адкрыта распавядала пра сваё жыццё як транс-жанчына і абараняла правы ЛГБТК+. Рабіла гэта інтуітыўна, так, як адчувала. Аўдыторыя была даволі вялікай — на трансляцыі прыходзіла ад 500 да 2000 чалавек. 

Было шмат людзей, якія разумелі і спачувалі, але былі і тыя, хто ставіўся да мяне вельмі негатыўна: я рэгулярна сутыкалася з анлайн-цкаваннем, хэйтам і пагрозамі. Калі ў Беларусі пачалі актыўна ўзмацняць заканадаўства ў бок пагаршэння правоў ЛГБТК+, я закрыла ўсе свае акаўнты. Але, як высветлілася, было ўжо позна.

— Твая актыўнасць прыцягвала ўвагу ўладаў?

— Так. У 2020 годзе я выходзіла на пратэсты. У мяне застаўся бел-чырвона-белы сцяг, і я павесіла яго на сцяну ў сваім пакоі. Мой TikTok, мяркуючы па ўсім, уважліва праглядалі людзі ў пагонах. У 2022 годзе гэты сцяг трапіў на задні план аднаго з маіх відэа. Да мяне дадому прыйшлі сілавікі і забралі мяне.

Спачатку мяне пратрымалі суткі ў ІЧУ, а пасля суда далі 12 сутак арышту — прызналі маё відэа "масавым пікетаваннем". Тады ж у мяне канфіскавалі ноўтбук. На ім было шмат відэа з пратэстаў, але ён быў запаролены. Дарэчы, мне яго да гэтага часу так і не вярнулі.

— Былі яшчэ выпадкі ціску з боку міліцыі?

— Гэта адбылося 20 траўня 2024 года. Я ішла па Нямізе ў Мінску са сваім сябрам, ён — гей. У мяне былі нарошчаныя пазногці і вейкі. Насустрач ішоў патруль міліцыі, чалавек чатыры-пяць. У мяне склалася ўражанне, што я ўжо была ў нейкай іх "базе". Яны адразу спыталі мае прозвішча і імя, увялі даныя ў тэлефон і тут жа, відаць, атрымалі інфармацыю пра мяне.

Потым яны пачалі здзекавацца з маёй знешнасці, пагражалі зламаць пазногці. Адзін з іх з насмешкай сказаў у мой бок, цытую: "Яму падабаецца, калі ружовую дубінку сунуць у адно месца". Абяцалі "памыць мяне ў лужыне". Гэта працягвалася каля дзесяці хвілін. Вакол хадзілі людзі, усё бачылі, але проста праходзілі міма.

Напрыканцы яны кінулі мне: "У цябе ёсць дзве секунды, каб знікнуць з нашага поля зроку". Мы са сябрам пайшлі. Было неверагодна страшна, але я ўсё роўна напісала пра гэты выпадак у сваім тэлеграм-канале. Знаёмыя папярэджвалі, што калі я працягну весці эфіры, то "атрымаю" па поўнай праграме. Але тады мне здавалася, што я ўсё яшчэ знаходжуся ў адноснай бяспецы.

"У цябе ёсць дзве секунды, каб знікнуць"

— Што стала апошняй кропляй і прымусіла цябе экстранна ўцякаць з краіны?

— 7 траўня 2026 года да мяне дадому зноў прыйшлі супрацоўнікі міліцыі. Пачалі здзекліва пытацца, ці не змяніла я сваё меркаванне наконт дзейнай улады і, калі не, то ці не хачу зноў пасядзець у ІЧУ. Думаю, што ім трэба выканаць план або выслужыцца, і яны хочуць "прышыць" мне крымінальную справу за старыя публікацыі.

Яны прыгразілі чарговым затрыманнем і ў ультыматыўнай форме загадалі на наступным тыдні з’явіцца ў аддзяленне, прынесці з сабой абсалютна ўсе электронныя прылады для поўнага агляду. Развіталіся і пайшлі.

Я запанікавала. Мой ноўтбук ужо быў у іх, у мяне некалькі прылад, там — тэлеграм-канал і мноства звязаных акаўнтаў. Я выдатна разумела, што яны лёгка знойдуць "кампрамат", і ўсё скончыцца сапраўдным крымінальным тэрмінам — значна большым, чым у першы раз. А пра тое, як у беларускіх турмах ставяцца да транс-людзей, я шмат чула.

Эвакуацыя ў Іспанію

Каця кажа, што адразу звязалася з арганізацыяй TG House, якая адрэагавала імгненна і дапамагла ёй пачаць працэс эвакуацыі з Беларусі. Яна атрымала псіхалагічную падтрымку, ёй дапамаглі фінансава, набыўшы авіябілеты, а таксама пісьменна падрыхтавалі кейс для міграцыйнай службы.

Звярнуўшыся ў арганізацыю 10 траўня, ужо праз 15 дзён Каця перасекла мяжу. Цяпер яна знаходзіцца ў Іспаніі.