Ракета трапіла ў офіс СБУ, дзе быў пашпарт беларуса: яго не выпускаюць з Украіны

Пашпарт беларускага валанцёра ва Украіне Алега Осіпава стаўся знішчаны ракетай. Яна трапіла ў аддзел СБУ ў Харкаве, дзе захоўваўся дакумент. Гэта супала з рашэннем хлопца выехаць з краіны, калі напружанне ад вайны і пастаянных абстрэлаў стала невыносным. Аднак, калі шмат хто з беларусаў сутыкнуўся з выдварэннем з Украіны, Алега, наадварот, не выпускаюць без пашпарта.

Еўрарадыё расказвае гісторыю чалавека, які, уцёкшы ад рэпрэсій на радзіме, дапамагаў Украіне, але цяпер сутыкнуўся з парушэннем правоў і нацыянальнай непрыязнасцю да беларусаў.

Алег актыўна ўдзельнічаў у пратэстах у Беларусі ў 2020 годзе. Пасля таго як ён трапіў на Акрэсціна, яму пагражаў крымінальны артыкул. Тады ён вырашыў паехаць у Харкаў.

— Тут жылі мае блізкія сябры — беларусы. Я падаў заяву на статус уцекача, усе тэрміны скончыліся, але ні станоўчага, ні адмоўнага адказу не было. Потым пачалася вайна, — расказвае Алег. — Першыя два тыдні мы жылі ў метро. Дапамагалі вайскоўцам, валанцёрылі на станцыі. Потым знаёмы паклікаў мяне ў свой дабрачынны фонд Sirius. Маёй асноўнай задачай быў пошук донараў, гуманітарнай дапамогі за мяжой. Але я шмат і разгружаў фуры, сартаваў, ездзіў на выдачу.

"Мы ўпершыню за вайну адчулі сапраўдную паніку"

Быць альтруістам у Харкаве пад пастаянным абстрэлам складана, прызнаецца Алег. Эмацыйны стан — як на "амерыканскіх горках".

— З гуманітаркай было вельмі цяжка. Але я стараўся крэатывіць і трымацца каменнай скалой. Пад восень сітуацыя стала вельмі напружанай. Многія баяліся ўдару па энерга- і цепласетках. Калі гэта адбылося, мы ўпершыню за вайну адчулі сапраўдную паніку. Трое сутак без святла і вады... Мы з сябрам, грамадзянінам ЗША, вырашылі пакінуць краіну. Гэта быў пункт незвароту для нервовай сістэмы. Я шмат чаго гатовы быў вынесці, але не гэта.

У пачатку вайны з Украіны ў Польшчу прапускалі нават без дакументаў. Таму Алег быў упэўнены, што з даведкай просьбіта прыстанішча ва Украіне таксама прапусцяць.

— На ўкраінскай мяжы мяне развярнулі. Па дурасці я адправіў усе свае рэчы з сябрам у Польшчу, а сам вярнуўся ў Харкаў па пашпарт. У міграцыйцы высветлілася, што пашпарт усё яшчэ на захоўванні ў СБУ, і пазней, што ён знішчаны. Праз два тыдні СБУ напісалі афіцыйны ліст, а міграцыйная служба склала даведку аб тым, што пашпарт знішчаны.

"Памежнікі толькі хамілі і падвышалі тон"

Алег зноў адправіўся на мяжу, але безвынікова.

— Выглядае на тое, што проста няўдала сутыкнуўся з чалавечым фактарам. Калі разглядаць гэта з боку чалавечых правоў, то гэта парушэнне. Я грамадзянін іншай краіны, які спрабуе эвакуявацца з ваеннай тэрыторыі. Але памежнікі толькі хамілі, падвышалі тон і не давалі мне ўставіць ніводнага слова.

Ад мяне патрабавалі праязны дакумент, якога я апрыёры атрымаць цяпер не магу. І гэта выклікала ў іх толькі смех. Напэўна, гэта было адным з першых маіх сутыкненняў з нацыянальнай непрыязнасцю да беларусаў. У Харкаве мы, наадварот, сябравалі з праваахоўнымі органамі. Гэта не змяніла майго стаўлення да Украіны. Мне проста не пашанцавала.
 

"У любой сітуацыі важна быць чалавекам"

Суразмоўнік звяртаўся па дапамогу ў міграцыйную службу, УВКУ ААН, у Офіс Святланы Ціханоўскай, Free Belarus Center, Цэнтр беларускай салідарнасці, да шмат якіх юрыстаў.

— З Офіса Ціханоўскай звязаліся з уладамі Украіны. Яны ўжо будуць нешта вырашаць, але па тэрмінах пакуль незразумела.

Цяпер Алег у падвешаным стане ў Львове. Калі ўсё ж атрымаецца выехаць, плануе прасіць прыстанішча ў Польшчы.

— Па прыездзе ў ЕС я таксама планаваў працягваць валанцёрскую дзейнасць. У любой сітуацыі, нават на першы погляд бязвыхаднай, заўсёды важна заставацца верным сваім каштоўнасцям і быць чалавекам. Так, кожны раз на блокпастах я перажываю, калі паказваю дакументы, бо рэакцыя можа быць любая. Але цяпер я ўсё яшчэ ганаруся, што я беларус. І дзе б мы ні знаходзіліся, пакуль ёсць мы, будзе жыць і Беларусь, — робіць выснову Алег.
 

Юрыст: варыянтаў няшмат — ісці ў суд, у тым ліку ЕСПЧ

Калі замежніка не выпускаюць з краіны, дзе ідзе вайна, гэта сапраўды парушэнне правоў, кажа адвакат Алесь Міхалевіч. Улічваючы, што гаворка ідзе пра беларуса, стандартныя працэдуры атрымання патрэбных папер становяцца практычна немагчымымі.